भारत र चीनबीच लिपुलेक हुँदै सीमा व्यापार पुनः सञ्चालन गर्ने सहमतिपछि नेपालले गम्भीर आपत्ति जनाएको छ। नेपालको कूटनीतिक विरोधपछि भारतले नेपालका दाबीलाई अस्वीकार गर्दै वार्ताको प्रस्ताव अघि सारेको छ।
हालै भारत भ्रमणमा रहेका चिनियाँ विदेशमन्त्री वाङ यी र भारतीय राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजित डोभालबीचको भेटमा लिपुलेक पासलाई व्यापारिक नाकाका रूपमा पुनः सञ्चालन गर्ने समझदारी भएको हो। यस कदमलाई नेपालले आफ्नो सार्वभौमिकतामाथि प्रहार भएको भन्दै आपत्ति जनाएको हो।
भारतको अडान
नेपाली पक्षको विरोधपछि भारतीय विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता रणधीर जैसवालले प्रतिक्रिया दिँदै भारत–चीनबीचको व्यापार ऐतिहासिक पृष्ठभूमिमा आधारित रहेको दाबी गरे।
उनले भने, “लिपुलेक हुँदै व्यापार सन् १९५४ बाट सुरू भएको हो। कोभिड–१९ र अन्य कारणले केही समय रोकिएको भए पनि अहिले पुनः सुचारु गर्न दुवै पक्ष सहमत भएका हुन्।”
नेपालको भूभागसम्बन्धी दाबीलाई उनले “न औचित्यपूर्ण, न ऐतिहासिक प्रमाणमा आधारित” भन्दै अस्वीकार गरे। तर भारत नेपालसँग वार्ताका लागि खुला रहेको उनको भनाइ थियो।
नेपालको आपत्ति
यसअघि परराष्ट्र मन्त्रालयले विज्ञप्ति जारी गर्दै लिम्पियाधुरा, कालापानी र लिपुलेक नेपालको अभिन्न भूभाग भएको दोहोर्याएको थियो।
नेपालले संविधानमै नयाँ राजनीतिक–प्रशासनिक नक्सा समावेश गरिसकेको अवस्थामा भारत–चीनबीचको यो सहमतिले नेपालको भौगोलिक अखण्डतामाथि प्रहार गरेको ठहर सरकारको छ।
मन्त्रालयले भारतलाई सो क्षेत्रमा कुनै पनि एकतर्फी गतिविधि नगर्न आग्रह गर्दै चीनलाई समेत नेपालले आफ्नो दाबीबारे प्रस्ट गराइसकेको जनाएको छ।
चीनको भूमिका र विवादको पृष्ठभूमि
लिपुलेक नेपाल, भारत र चीनको त्रिदेशीय बिन्दुमा पर्छ। भारत र चीनले यसलाई द्विपक्षीय मामिला मान्दै यस्ता सहमति बारम्बार गर्दै आएका छन्। अघिल्ला पटक पनि नेपालले कूटनीतिक नोटमार्फत आपत्ति जनाइसकेको थियो।
सुगौली सन्धि र ऐतिहासिक प्रमाणअनुसार महाकाली नदीको मुहान लिम्पियाधुरा भएको र त्यसपूर्वका सबै भूभाग नेपालकै भएको दाबी नेपालले गर्दै आएको छ। तर भारतले नदीको मुहानलाई दक्षिणतिरको खोला मानेर सो क्षेत्रमाथि नियन्त्रण कायम राखेको छ।
भारतले लिपुलेक हुँदै मानसरोवरतर्फ जाने सडक निर्माण गरेपछि विवाद तीव्र बनेको थियो। त्यसको जवाफस्वरूप नेपालले चुच्चे नक्सा जारी गरेको थियो।
पछिल्लो सहमति
भारत र चीनले व्यापारिक मार्ग खोल्ने सहमति गरेसँगै विवाद फेरि चर्किएको छ। नेपाल आफ्नो दाबीमा अडिग रहेको छ भने भारतले अस्वीकार गर्दै चीनसँग व्यापार अघि बढाउने तयारी देखाएको छ। यसले सीमा विवादलाई झन् जटिल बनाएको विश्लेषण गरिँदैछ।
वर्ल्ड इन्फो नेपाली एक व्यापक समाचार पोर्टल हो जसले नेपाली र अंग्रेजी दुवै भाषामा नवीनतम अपडेटहरू प्रदान गर्दछ। हामी वर्ल्ड इन्फो डट न्यूज ग्लोबलको एक हिस्सा हौं, नेपाल र विश्वभरबाट सही, समयसापेक्ष र सन्तुलित समाचारहरू प्रदान गर्न प्रतिबद्ध छौं।
प्रतिक्रिया
सम्बन्धित खवर
