जेनजी आन्दोलनले नेपालमा ठूलो राजनीतिक परिवर्तन ल्यायो तर आलोचकहरूले नयाँ सरकारले पनि पहुँच, व्यक्तिगत सम्बन्ध र राजनीतिक संरक्षणमा आधारित पुरानो संस्कृतिबाट पूर्ण रूपमा अलग हुन नसकेको प्रश्न उठाउन थालेका छन्।
गत वर्ष पुरानो राज्यसतालाई पदच्युत गरेको जेनजी आन्दोलले मुख्यतः भ्रष्टाचार, राजनीतिक नातावाद र ‘नेपो बेबी’ संस्कृतिप्रति युवाहरूको असन्तुष्टिबाट अघि बढेको थियो। शक्तिमा रहेका व्यक्तिका आफन्त, साथीभाइ र निकट व्यक्तिले पटक–पटक अवसर पाउने तर सामान्य नागरिकले अवसरका लागि संघर्ष गर्नुपर्ने अवस्थामाथि युवाहरूले प्रश्न उठाएका थिए।
पुरानो सरकारको पतन र त्यसपछि बालेन्द्र शाह नेतृत्वमा सरकार बनेपछि राजनीतिक नियुक्ति र अवसर वितरणको पुरानो शैली परिवर्तन हुने अपेक्षा गरिएको थियो। रबि लामिछाने नेतृत्वको राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले पनि आफूलाई परम्परागत राजनीतिक दलको विकल्पका रूपमा प्रस्तुत गर्दै नातावादविरुद्धको छवि बनाएको थियो तर नयाँ सरकार गठनपछि भएका केही नियुक्तिले भने योग्यता मात्रै नियुक्तिको आधार बनेको हो कि व्यक्तिगत निकटताको पनि भूमिका छ भन्ने बहस फेरि सुरु भएको छ।
सुनिल लम्साल बालेनको टिमदेखि मन्त्रीसम्म
पूर्वाधारमन्त्रीका रूपमा सुनिल लम्सालको नियुक्ति सबैभन्दा बढी चर्चामा आएको उदाहरणमध्ये एक हो।
स्ट्रक्चरल इन्जिनियर लम्सालसँग पूर्वाधार क्षेत्रमा व्यावसायिक अनुभव छ तर काठमाडौं महानगरपालिकामा बालेन्द्र शाह मेयर हुँदा उनी पूर्वाधार तथा वातावरणसम्बन्धी विज्ञ/सल्लाहकारका रूपमा काम गरेको विषयले पनि उनको नियुक्तिप्रति चासो बढाएको छ।
शाह र लम्सालले भारतको बैंग्लोरमा इन्जिनियरिङ अध्ययन गरेको र उनीहरूलाई निकट सहयोगीका रूपमा समेत वर्णन गरिएको छ।
समर्थकहरू भने लम्सालको प्राविधिक पृष्ठभूमि नै उनलाई जिम्मेवारी दिन पर्याप्त आधार भएको तर्क गर्छन्। आलोचकहरूले भने मेयरको टिममा रहेका व्यक्तिबाट महत्वपूर्ण मन्त्रालयको जिम्मेवारीसम्म पुग्दा शाहसँगको निकटताको पनि भूमिका थियो कि थिएन भन्ने प्रश्न उठाएका छन्।
बहस लम्साल योग्य छन् कि छैनन् भन्नेमा मात्र सीमित छैन। सरकारी नियुक्तिमा व्यावसायिक योग्यता र व्यक्तिगत निकटतालाई कति महत्व दिइएको छ भन्ने प्रश्न पनि यससँग जोडिएको छ।
सन्तोषकुमार थापा चुनावी अभियानदेखि नेपाल स्काउटसम्म
नेपाल स्काउटको प्रमुख आयुक्तमा सन्तोषकुमार थापाको नियुक्तिले पनि प्रश्न जन्माएको थियो।
थापा सन् २०२२ को काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर निर्वाचनमा शाहको चुनावी अभियानमा संलग्न थिए। उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीसँग निकट मानिने समूहसँग पनि जोडिएका छन्।
त्यसैले उनको नियुक्तिपछि छनोट प्रक्रिया र त्यसमा राजनीतिक वा व्यक्तिगत सम्बन्धको प्रभावबारे प्रश्न उठ्यो। विभिन्न सरकारका समयमा उनको राजनीतिक सम्बन्धबारे पनि आलोचना गरिएको छ।
यस विवादको मुख्य प्रश्न राजनीतिक पृष्ठभूमि हुनु मात्र होइन। नयाँ नेतृत्वलाई राजनीतिक रूपमा सहयोग गरेका व्यक्तिहरूले नेतृत्व सत्तामा पुगेपछि महत्वपूर्ण जिम्मेवारी पाउने अवस्था बनेको हो कि होइन भन्ने विषयमा प्रश्न उठाइएको हो।
कुमार बेन र परिवारका नियुक्ति
प्रधानमन्त्रीको सचिवालय पनि यही बहसको अर्को केन्द्र बनेको छ।
काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयरकालदेखि नै बालेन्द्र शाहका निकट सहयोगी तथा रणनीतिकारका रूपमा रहेका कुमार ब्यञ्जनकार, अर्थात् कुमार बेन, प्रधानमन्त्रीको प्रमुख सल्लाहकारमा नियुक्त भएका छन्।
त्यसपछि कुमार बेनकी बहिनी सिद्धिलक्ष्मी ब्यञ्जनकारलाई नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिमा नियुक्त गरिएको विषय पनि चर्चामा आयो। उनका भाइ सिद्धि ब्यञ्जनकारलाई समेत शिक्षा तथा खेलकुदमन्त्रीको प्रमुख सल्लाहकार नियुक्त गरिएको छ।
आलोचकहरूले यी नियुक्तिलाई संवेदनशील विषयका रूपमा हेरेका छन्। जेनजी आन्दोलनले नै परिवारसँगको सम्बन्ध र शक्तिमा रहेका व्यक्तिसँगको निकटताले अवसरमा फाइदा पुग्ने संस्कृतिमाथि प्रश्न उठाएको थियो।
यी नियुक्तिले मात्र अनियमितता भएको वा नियुक्त भएका व्यक्ति अयोग्य भएको प्रमाणित गर्दैनन् तर एउटै परिवार वा शक्तिनजिकका व्यक्तिहरूले निरन्तर अवसर पाउने अवस्था देखिएमा नयाँ प्रणाली र पुरानो प्रणालीबीचको फरक के हो भन्ने राजनीतिक प्रश्न भने उठेको छ।
खड्गराज पौडेलको पर्यटन मन्त्रालयमा पनि प्रश्न
संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री खड्गराज पौडेलसँग सम्बन्धित नियुक्तिलाई लिएर पनि यस्तै प्रश्न उठेको छ।
पौडेलले कवि तथा साहित्यकार तीर्थप्रसाद श्रेष्ठलाई पशुपति क्षेत्र विकास कोषको सदस्य–सचिव नियुक्त गरेका थिए। श्रेष्ठ पोखराका हुन्, जुन पौडेलको गृहजिल्ला हो। त्यसपछि नियुक्तिमा व्यक्तिगत वा गृहक्षेत्रसँगको सम्बन्धको भूमिका थियो कि थिएन भन्ने आलोचना भयो।
पशुपति क्षेत्र विकास कोषजस्तो महत्वपूर्ण सम्पदा संस्थाको व्यवस्थापनका लागि आवश्यक अनुभवलाई छनोट प्रक्रियामा पर्याप्त प्राथमिकता दिइयो कि दिइएन भन्ने प्रश्न पनि उठाइएको छ।
यद्यपि मन्त्री तथा उनका समर्थकहरूले नियुक्त व्यक्तिको आफ्नै योग्यता र पृष्ठभूमि रहेको तर्क गर्न सक्छन्। कुनै नियुक्ति भएको आधारमै त्यसलाई पक्षपातपूर्ण भएको निष्कर्षमा पुग्न नसकिने उनीहरूको धारणा हुन सक्छ।
ठूलो प्रश्न : जेनजी आन्दोलनले वास्तवमै के बदल्यो?
यी व्यक्तिगत नियुक्तिहरू अहिले जेनजी आन्दोलनले नेपालमा ल्याएको परिवर्तनबारेको ठूलो बहसको हिस्सा बनेका छन्।
जेनजी आन्दोलनको माग केवल प्रधानमन्त्री वा राजनीतिक दल परिवर्तन गर्नु थिएन। युवाहरूले योग्यता, पारदर्शिता, जवाफदेहिता र समान अवसरमा आधारित फरक राजनीतिक संस्कारको माग गरेका थिए।
त्यसैले बालेन सरकारमाथि उठिरहेको आलोचना केवल कसलाई नियुक्त गरियो भन्नेमा केन्द्रित छैन। कसरी नियुक्त गरियो र नियुक्तिका आधार के थिए भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण बनेको छ।
अनुभवी विज्ञ, चुनावी अभियानमा संलग्न व्यक्ति, साथी वा निकट सल्लाहकारलाई पारदर्शी र प्रतिस्पर्धात्मक प्रक्रियाबाट जिम्मेवारी दिइएको हो भने ती नियुक्तिलाई योग्यताका आधारमा बचाउ गर्न सकिन्छ तर राजनीतिक निष्ठा वा व्यक्तिगत सम्बन्धले शक्तिशाली पदमा पहुँच निर्धारण गरेको देखिएमा जेनजी आन्दोलनले विरोध गरेको संस्कृतिलाई नै निरन्तरता दिएको आरोप लाग्न सक्छ।
वर्ल्ड इन्फो नेपाली एक व्यापक समाचार पोर्टल हो जसले नेपाली र अंग्रेजी दुवै भाषामा नवीनतम अपडेटहरू प्रदान गर्दछ। हामी वर्ल्ड इन्फो डट न्यूज ग्लोबलको एक हिस्सा हौं, नेपाल र विश्वभरबाट सही, समयसापेक्ष र सन्तुलित समाचारहरू प्रदान गर्न प्रतिबद्ध छौं।
प्रतिक्रिया
सम्बन्धित खवर
