दीपावली पर्वको तेस्रो दिन आज देशभर श्रद्धा र उल्लासका साथ नरक चतुर्दशी तथा कुकुर तिहार मनाइँदैछ । आजको दिनमा घर–घरमा कुकुरलाई फूलमाला लगाइ पूजा गर्ने र मीठा परिकार खुवाउने परम्परा रहिआएको छ ।
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार, तिथिको घटबढका कारण यस वर्ष कुकुर तिहार तेस्रो दिनमा परेको हो । समितिका सदस्य एवं धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार सूर्योदयको समयमा चतुर्दशी तिथि पर्नाले आजको दिन नै नरक चतुर्दशी र कुकुर तिहार एकैपटक मनाइने दिन हो ।
धर्मशास्त्रका ज्ञाताका अनुसार कुकुर तिहार मनाउने चलन यमराजका द्वारपाल श्याम र सबल नामका कुकुरसँग सम्बन्धित धार्मिक कथाबाट सुरु भएको हो । मान्यता अनुसार, कुकुरलाई पूजा गरेर मीठा परिकार खुवाउने व्यक्तिलाई मृत्युपछि यमलोकमा सहज बाटो मिल्ने विश्वास छ ।
कुकुरलाई निष्ठावान्, सुरक्षामा भरपर्दो र मानवको सबैभन्दा विश्वासिलो साथीका रूपमा सम्मान गर्न आजको दिन विशेष अवसरका रूपमा लिइन्छ । प्राचीन ग्रन्थमा उल्लेख भएअनुसार, धर्मराज युधिष्ठिरको स्वर्गयात्रामा कुकुरको साथको कथा यस पर्वको मूल भावनासँग जोडिएको छ ।
त्यस्तै, आज बिहानै नुहाई धुवाई गरी तीर्थ, नदी वा पोखरीमा स्नान गरेर तर्पण गर्ने र दक्षिण फर्काएर बत्ती बाल्ने धार्मिक परम्परा पनि नरक चतुर्दशीसँग सम्बन्धित छ । धर्मशास्त्रका अनुसार, यसरी बत्ती बाल्ने र बगाउने कार्यले नरकको दुःखबाट मुक्ति मिल्ने विश्वास गरिएको छ ।
तिहारका पाँचै दिन तिलको तेल लगाएर स्नान गर्ने परम्परा आयुर्वेदिक दृष्टिले पनि लाभदायक मानिन्छ । आयुर्वेद चिकित्सक डा. वंशदीप शर्मा खरेलका अनुसार, यसले शरीरलाई स्वस्थ र छालालाई चम्किलो बनाउँछ । त्यसैले, तिहार केवल धार्मिक उत्सव मात्र नभई स्वास्थ्य र स्वच्छताको सन्देश दिने पर्वको रूपमा पनि मनाइन्छ ।
