साउथ पार्स ग्यास क्षेत्र (इरानी भाग) विश्वकै ठूलो प्राकृतिक ग्यास क्षेत्र हो। यो क्षेत्र फारसको खाडीमा अवस्थित छ र इरान र कतारको समुद्री सीमामा फैलिएको छ। कतारको भागलाई नर्थ डोम वा नर्थ फिल्ड भनिन्छ। यस क्षेत्रका विशाल ग्यास र कन्डेन्सेट्सले दुवै देशको ऊर्जा क्षेत्रको आधारशिला तयार पारेको छ।
इरानको हिस्सा देशको घरेलु ऊर्जा आवश्यकताको करिब ७०–८० प्रतिशत पूर्ति गर्छ। यसले पावर जेनरेशन, उद्योग र घरपरिवारलाई आवश्यक ग्यास आपूर्ति गर्दछ। इरान पहिले नै बारम्बार ऊर्जा अभाव भोगिरहेको देश भएकाले साउथ पार्स अत्यन्त महत्वपूर्ण छ।
साउथ पार्सको खोज १९७१ मा कतारको जल क्षेत्रमा भएको थियो। इरानी भागको पुष्टि १९९० मा नेशनल इरानियन ऑइल कम्पनीले सेज्मिक सर्वेक्षणमार्फत गरेको थियो।
कतारले उत्पादन १९८० को अन्त्यतिर सुरु गरेको थियो भने इरानले १९९८ देखि पार्स ऑइल एण्ड ग्यास कम्पनी मार्फत विकास सुरु गर्यो। यस क्षेत्रको विकास चरणबद्ध (फेज २९ भन्दा बढी) रुपमा गरिएको छ। प्रारम्भमा फ्रान्सको टोटल, मलेसियाको पेत्रोनास लगायतका विदेशी साझेदार थिए, तर प्रतिबन्धपछि इरानले मुख्यतः स्व-विकास गरेको छ।
कसरी आक्रमण भयो र किन?
इरानी साउथ पार्समा आक्रमण इरानले गरेको होइन। मार्च १८, २०२६ राति इजरायलले इरानी साउथ पार्ससँग सम्बन्धित सुविधाहरूमा हवाई आक्रमण गरेको थियो। यसमा प्रक्रिया प्लान्ट र असलुयेह (बुशहर प्रान्त)को अनसार हबमा आगो लागेको थियो। आगो नियन्त्रणमा आएको र कुनै मानवीय क्षति नभएको रिपोर्ट छ।
आक्रमण अमेरिकी प्रशासनसँग समन्वयमा भएको थियो। यसलाई इजरायलले इरानको आर्थिक र ऊर्जा पूर्वाधारमा असर पुर्याउन र राजस्व स्रोतमा बाधा पुर्याउन गरेको भनिएको छ।
इरानले जवाफी कारबाहीको रूपमा कतारको रास लफान इंडस्ट्रियल सिटी (विश्वको सबैभन्दा ठूलो एल.एन.जी निर्यात केन्द्र) मा मिसाइल आक्रमण गरेको छ। इरानले गल्फका अन्य ऊर्जा केन्द्रहरूमा थप आक्रमण गर्ने चेतावनी पनि दिएको छ।
साउथ पार्स र कतारको रास लफानमा भएको आक्रमणमा कुनै मानवीय क्षति भएको छैन। इरानी सरकारी मिडिया र कतार एनर्जीका अनुसार आगो नियन्त्रणमा छ र सबै कर्मचारी सुरक्षित छन्।
विश्वव्यापी प्रभाव
आक्रमणपछि ऊर्जा मूल्यमा तेज वृद्धि भएको छ। ब्रेन्ट क्रूडको मूल्य ११५ डलर प्रति ब्यारेल नाघेको छ, जसमा ५–१० प्रतिशत वृद्धि देखिएको छ। युरोप र एशियामा प्राकृतिक ग्यासको मूल्य पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ।
यो घटना विश्वव्यापी एल.एन.जी र तेल आपूर्ति अवरुद्ध हुने जोखिम बढाएको छ। कतार विश्वव्यापी एल.एन.जी आपूर्तिको करिब २० प्रतिशत आपूर्ति गर्छ। रास लफानमा क्षति र थप आक्रमणको डरले केही शिपमेंट रोकिएको छ। यसले आयात गर्ने क्षेत्रहरूमा उच्च महँगी, ऊर्जा अभाव र आर्थिक दबाब बढाउने सम्भावना छ।
भारत, पाकिस्तान र बंगलादेश जस्ता देशहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित हुने अपेक्षा गरिएको छ। यी देशहरूले आफ्नो एल.एन.जी आपूर्तिको आधाभन्दा बढी हिस्सा कतारबाट पाउँछन्। आपूर्तिमा अवरोध, मूल्य वृद्धिले बिजुलीको मूल्य बढाउने, औद्योगिक उत्पादन घटाउने र आयात खर्च/महँगी बढाउने सम्भावना छ।
यो विवाद अहिले पूर्ण ऊर्जा युद्धमा बदलिएको छ। महत्वपूर्ण पूर्वाधारमा आक्रमण र प्रतिआक्रमणले गल्फ क्षेत्रका अन्य देशहरूलाई पनि समावेश गराउने जोखिम बढाएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानलाई थप आक्रमण नगर्न चेतावनी दिएका छन्। उनले भनेका छन्, “इजरायलले साउथ पार्समा फेरि आक्रमण गर्ने छैन, तर यदि इरानले अझै हमला गर्यो भने हामी पुरै क्षेत्रलाई पूर्ण रूपमा ध्वस्त गर्नेछौं।”
इरानले बलियो प्रतिकार गर्ने प्रतिवद्धता व्यक्त गरेको छ।
वर्तमानमा युद्ध कहिले समाप्त हुन्छ भन्ने स्पष्ट छैन र आगामी घटनाक्रमले विश्व अर्थतन्त्र र ऊर्जा आपूर्ति प्रणालीमा यो युद्ध दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्छ।
वर्ल्ड इन्फो नेपाली एक व्यापक समाचार पोर्टल हो जसले नेपाली र अंग्रेजी दुवै भाषामा नवीनतम अपडेटहरू प्रदान गर्दछ। हामी वर्ल्ड इन्फो डट न्यूज ग्लोबलको एक हिस्सा हौं, नेपाल र विश्वभरबाट सही, समयसापेक्ष र सन्तुलित समाचारहरू प्रदान गर्न प्रतिबद्ध छौं।
प्रतिक्रिया
सम्बन्धित खवर
